Specyfika prawa rolnego. Wartości, paradygmaty, przyszłość

Monografia stanowi kompleksową i krytyczną analizę wybranych instytucji współczesnego prawa rolnego, przeprowadzoną z perspektywy szczególnych właściwości rolnictwa oraz funkcji, jakie sektor ten pełni w gospodarce i społeczeństwie.

Autor bada, gdzie przebiega granica między uzasadnioną odrębnością regulacji rolnych a rozwiązaniami prowadzącymi do nadregulacji, uprzywilejowania określonych podmiotów lub przyznawania korzyści wyłącznie ze względu na status rolnika.

Centralne miejsce w publikacji zajmuje autorska koncepcja testu funkcjonalnego, służącego badaniu, czy poszczególne instytucje prawa rolnego rzeczywiście odpowiadają specyfice działalności rolniczej, skutecznie realizują założone cele oraz pozostają proporcjonalne do chronionych wartości. Metoda ta została wykorzystana do oceny trzech zasadniczych obszarów oddziaływania państwa na rolnictwo: wsparcia ze środków publicznych,systemu danin publicznych oraz zasad wykonywania własności i obrotu nieruchomościami rolnymi.

Celem publikacji jest wypracowanie spójnego kryterium pozwalającego odróżnić rozwiązania prawne odpowiadające rzeczywistym funkcjom rolnictwa od konstrukcji utrwalających przywileje, rentę statusu albo ograniczenia niemające dostatecznego uzasadnienia. Autor przedstawia również postulaty de lege ferenda, zmierzające do stworzenia regulacji bardziej celowych, selektywnych, proporcjonalnych i poddających się kontroli pod względem ich rzeczywistych skutków.

W publikacji omówiono w szczególności:

• specyfikę produkcji rolnej oraz jej znaczenie dla wyodrębnienia prawa rolnego;
• rolnictwo jako dostawcę dóbr publicznych, w tym bezpieczeństwa żywnościowego, ochrony krajobrazu i usług środowiskowych;
• status prawny rolnika oraz konstytucyjne znaczenie gospodarstwa rodzinnego;
• ewolucję i aktualną architekturę Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027;
• płatności bezpośrednie, warunkowość, ekoschematy, redystrybucję wsparcia oraz problem kapitalizacji dopłat w cenach i czynszach ziemi;
• system opodatkowania rolnictwa, ubezpieczenia społeczne i zdrowotne rolników oraz opodatkowanie działów specjalnych produkcji rolnej;
• środowiskową funkcję podatków i możliwość powiązania obciążeń publicznych z oddziaływaniem gospodarstwa na środowisko;
• ochronę gruntów rolnych przed przeznaczaniem ich na cele nierolnicze;
• reglamentację obrotu nieruchomościami rolnymi na gruncie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego;
• skutki przekształceń podmiotowych, zdarzeń korporacyjnych, zasiedzenia, działu spadku i zniesienia współwłasności;
• koncentrację i finansjalizację ziemi rolnej oraz problem braku kompleksowej regulacji dzierżawy rolniczej;
• rozwiązania przyjęte m.in. w Niemczech, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Szwajcarii, Stanach Zjednoczonych, Nowej Zelandii i Wielkiej Brytanii.

Publikacja jest przeznaczona przede wszystkim dla przedstawicieli nauki prawa,sędziów, adwokatów, radców prawnych, notariuszy i doradców podatkowych. Będzie również wartościowym źródłem wiedzy dla pracowników administracji rolnej i samorządowej, KOWR,ARiMR, legislatorów oraz osób zajmujących się Wspólną Polityką Rolną, opodatkowaniem rolnictwa, gospodarką nieruchomościami rolnymi, planowaniem przestrzennym i ochroną środowiska.