Prawo karne materialne. Nauka o sankcjach karnych i ich racjonalizacji. Kary, środki karne oraz środki zabezpieczające

Monografia zawiera pogłębiony komentarz do przepisów poświęconych karom, środkom karnym oraz środkom zabezpieczającym, uzupełniony przez odniesienia historyczne oraz tezy dawnego i współczesnego orzecznictwa sądowego. Jest to w pierwszym rzędzie monografia poświęcona problemom historycznej ewolucji, racjonalizacji, wykładni oraz wykonywania zasadniczych form sankcji zamieszczonych w kodeksie karnym oraz w innych wybranych uregulowaniach pozakodeksowych, ale prezentowana pozycja może również pełnić funkcję podręcznika z zakresu prawa karnego.

Przeprowadzone w niniejszej pracy omówienie kar i środków karnych zostało dopełnione rozważaniami poświęconymi środkom zabezpieczającym. Taka struktura opracowania była zamierzona i celowa. Współczesne polskie prawo karne charakteryzuje bowiem położenie zbyt dużego nacisku na kary i inne tradycyjne formy sankcji o charakterze typowo odwetowym, natomiast wciąż zbyt mało uwagi poświęca się tym formom prawnej reakcji na czyn zabroniony, u podstaw których znajduje się naukowo racjonalizowane osiągnięcie celu indywidualno-prewencyjnego. Ponadto dający się zauważyć, dynamicznie przebiegający proces stopniowego łagodzenia, a nawet znoszenia niektórych kar do niedawna spełniających faktyczne funkcje zabezpieczające, powinien skutkować równoważącym ową sytuację wprowadzeniem w miejsce kar środków w innej formie chroniących społeczeństwo przed sprawcami, wobec których tradycyjne postaci sankcji represyjnych pozostają nieskuteczne.

Podkreślenia wymaga okoliczność, iż doskonalenie systemu kar, środków karnych oraz środków zabezpieczających oraz ich przekształcenie w nowoczesne i skuteczne narzędzia dyscyplinowania, jak również poprawy zachowań osób, które weszły w konflikt z prawem nie powinno być traktowane wyłącznie jako jeszcze jedno z wielu różnych zadań państwa. W chwili obecnej jest to po prostu wyznacznik cywilizacyjnego rozwoju (albo zacofania) kraju.

Autor: Piotr Góralski

Rok wyd: 2026

Stron: 502

Format: b5

Okładka: miękka

Spis treści

Wykaz skrótów

Przedmowa

Rozdział 1. Podstawowe pojęcia dotyczące kary. Historyczny rozwój i podział sankcji karnych

1.1. Sankcja karna w ujęciu socjologicznym i filozoficznym

1.1.1. Socjologiczne rozumienie sankcji karnych

1.1.2. Historyczny rozwój sankcji karnych oraz przekształcenia realizowanych przez nie zadań

1.1.3. Prawo stałego bilansu sankcji karnych

1.1.4. Podsumowanie wątku historycznego

1.1.5. Sankcje karne i cele karania w państwach totalitarnych

1.1.6. Filozoficzne ujęcie sankcji karnych

1.1.6.1. Uwagi wprowadzające

1.1.6.2. Bezwzględne teorie kary

1.1.6.3. Względne teorie kary

1.2. Sankcje represyjne – sankcje karne – kary. Istota, cele i funkcje kar oraz innych środków reakcji karnej na czyn przestępny lub wykroczenie

1.3. Podziały i klasyfikacja sankcji we współczesnym polskim prawie karnym

Rozdział 2. Kary najsurowsze o charakterze eliminacyjnym. Problematyka kary śmierci, kary dożywotniego pozbawienia wolności oraz kary 25 lat pozbawienia wolności

2.1. Uwagi wstępne

2.2. Kara śmierci – powracający dylemat

2.2.1. Ewolucja stanu prawnego

2.2.2. Spór etyczno-prawny względem dopuszczalności kary śmierci. Wpływ zniesienia kary śmierci na dobór pozostałych sankcji karnych grożących za najpoważniejsze przestępstwa

2.3. Kara dożywotniego pozbawienia wolności

2.3.1. Dawne i współczesne unormowanie kary dożywocia w prawie materialnym oraz wykonawczym

2.3.2. Argumenty za i przeciw karze dożywotniego pozbawienia wolności. Kwestia dopuszczalności skrócenia odbywania tej kary

2.4. Kara 25 lat pozbawienia wolności i argumenty przemawiające za jej usunięciem z przepisów kodeksu karnego oraz przeciwko takiej decyzji

2.5. Podsumowanie

3. Rozdział. Zasadnicza kara pozbawienia wolności

3.1. Uwagi wstępne

3.2. Rozwój i historyczne przekształcenia kary pozbawienia wolności do początku XX w.

3.3. Stworzenie koncepcji kary pozbawienia wolności oraz próby jej doskonalenia w Polsce w latach 1918–1997

3.3.1. Okres międzywojenny

3.3.2. Okres lat 1945–1956

3.3.3. Okres lat 1956–1997

3.4. Ogólna charakterystyka współczesnych unormowań poświęconych karze pozbawienia wolności oraz problemów związanych z jej wykonywaniem w Polsce. Ustawowy wymiar kary pozbawienia wolności i jej klasyfikacja

3.5. Realizacja kary pozbawienia wolności: rodzaje i typy zakładów karnych oraz systemy wykonywania w nich kary

3.6. Treść kary pozbawienia wolności wykonywanej w zakładzie karnym. Realizacja kary oraz sposoby oddziaływania na osoby przebywające w jednostkach penitencjarnych

3.6.1. Podstawowe prawa i obowiązki więźniów

3.6.2. Udzielanie nagród oraz wymierzanie kar dyscyplinarnych

3.7. Niektóre wyodrębnione kategorie osób umieszczonych w zakładach karnych

3.8. Odroczenie wykonywania kary pozbawienia wolności oraz przerwa w jej odbywaniu

3.9. Przygotowanie skazanych do zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności i opuszczenia zakładu karnego. Obowiązki informacyjne

3.10. Podsumowanie

Rozdział 4. Kary wolnościowe: kara ograniczenia wolności oraz kara grzywny

4.1. Kara ograniczenia wolności

4.1.1. Historyczne uwarunkowania wprowadzenia kary ograniczenia wolności do ustawodawstwa polskiego

4.1.2. Utrzymanie kary ograniczenia wolności w k.k. z 1997 r. – zalety i wady tego rozwiązania

4.1.3. Ustawowa regulacja kary ograniczenia wolności o charakterze samoistnym i zastępczym

4.1.4. Odroczenie, przerwa oraz zakończenie odbywania kary ograniczenia wolności

4.1.5. Uwagi podsumowujące

4.2. Kara grzywny

4.2.1. Grzywna jako rodzaj kary majątkowej na tle historycznym

4.2.2. System kwotowy oraz system stawek dziennych grzywny

4.2.3. Współczesna regulacja grzywny, ogólny jej podział i zasady wymiaru w k.k. z 1997 r.

4.2.4. Szczegółowy podział kary grzywny: grzywna samoistna, grzywna kumulatywna oraz grzywna orzekana obok warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności

4.2.5. Grzywny kwotowe w pozakodeksowym prawie karnym

4.2.6. Egzekucja grzywny oraz kary zastępcze za grzywny nieuiszczone

4.2.7. Uwagi podsumowujące

Rozdział 5. Środki karne

5.1. Uwagi wprowadzające – ogólna charakterystyka kar dodatkowych oraz środków karnych

5.2. Kary dodatkowe a ustawowe skutki skazania

5.3. Przekształcenie kar dodatkowych w środki karne. Zmiany zachodzące w katalogu środków karnych

5.4. Spór o zasadność zniesienia kary dodatkowej pozbawienia praw rodzicielskich lub opiekuńczych

5.5. Aktualny katalog środków karnych w kodeksie karnym z 1997 r.

5.6. Poszczególne środki karne

5.6.1. Pozbawienie praw publicznych

5.6.2. Zakazy dotyczące realizacji obowiązków zawodowych oraz działalności gospodarczej

5.6.3. Obowiązki (nakaz oraz zakazy) odnoszące się do przebywania w pewnych miejscach, a także kontaktowania się z określonymi kategoriami osób

5.6.4. Zakaz wstępu na imprezę masową

5.6.5. Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych

5.6.6. Zakaz prowadzenia pojazdów

5.6.7. Świadczenie pieniężne

5.6.8. Podanie wyroku do publicznej wiadomości w szczególnej formie

5.6.9. Degradacja

5.7. Środki karne zawarte w ustawie o ochronie zwierząt

5.8. Przepisy wspólne odnoszące się do całości środków karnych

5.9. Uwagi podsumowujące

Rozdział 6. Środki zabezpieczające

6.1. Kształtowanie się koncepcji środków zabezpieczających w okresie międzywojennym

6.2. Konstrukcja środków zabezpieczających w okresie obowiązywania k.k. z 1969 r.

6.3. Uregulowanie środków zabezpieczających w pierwotnej wersji k.k. z 1997 r.

6.4. Ponowne ustanowienie ochronnych środków postpenalnych służących społecznej izolacji najbardziej niebezpiecznych przestępców w roku 2013

6.5. Środki zabezpieczające w k.k. z 1997 r. po nowelizacji z 2015 r.

6.5.1. Różnorodność modeli środków zabezpieczających w uregulowaniach karnych państw europejskich a unormowania polskie

6.5.2. Klasyfikacja środków zabezpieczających oraz podstawowe zasady i cele ich stosowania wprowadzone nowelizacją k.k. z 2015 r.

6.5.2.1. Podział środków zabezpieczających

6.5.2.2. Formy czynów karalnych, na podstawie których następuje zastosowanie środków zabezpieczających

6.5.2.3. Podstawowe cele stosowania środków zabezpieczających

6.5.2.4. Kategorie przestępców, wobec których orzekane są środki zabezpieczające

6.5.2.5. Ogólne zasady stosowania środków zabezpieczających

6.5.3. Uregulowania dotyczące poszczególnych środków zabezpieczających

6.5.3.1. Elektroniczna kontrola miejsca pobytu

6.5.3.2. Terapia

6.5.3.3. Terapia uzależnień

6.5.3.4. Umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym

6.5.3.5. Administracyjne środki zabezpieczające

6.5.3.6. Przepadek stosowany w charakterze środka zabezpieczającego

6.6. Ustanowienie rejestru sprawców przestępstw na tle seksualnym oraz innych szczególnych środków ochrony osób małoletnich w roku 2016

6.7. Uwagi końcowe – potrzeba ewolucyjnych zmian w systemie środków zabezpieczających

Bibliografia