Obrót nieruchomościami w orzecznictwie. Wybór orzeczeń z omówieniem dla notariuszy, zastępców notarialnych i aplikantów

Publikacja stanowi kompleksowy i aktualny wybór orzecznictwa dotyczącego obrotu nieruchomościami, opracowany z myślą o praktyce notarialnej. Obejmuje szczegółowo dobrane orzeczenia Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sądów powszechnych, pogrupowane według kluczowych aktów prawnych regulujących obrót nieruchomościami.

Wybór konkretnych orzeczeń podyktowany był przede wszystkimi wyzwaniami praktyki obrotu. Z żalem stwierdzić należy, że niezliczone problemy nadal pozostają nierozwiązane. Tak bowiem ocenić należy sytuacje, w których orzecznictwo jest co najmniej niespójne. Osoby niemające na co dzień styczności z systemem prawnym i jego organami nie są w stanie zrozumieć, że rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego albo Naczelnego Sądu Administracyjnego niekoniecznie kończy dyskusje w obszarze konkretnego zagadnienia. Każde orzeczenie zostało opatrzone omówieniem, ukierunkowanym na praktyczne konsekwencje dla czynności notarialnych, w szczególności sporządzania aktów notarialnych, oceny skuteczności czynności prawnych oraz identyfikacji ryzyk prawnych.

Opracowanie obejmuje m.in.:

• nabywanie nieruchomości przez cudzoziemców,
• kształtowanie ustroju rolnego,
• gospodarkę nieruchomościami,
• księgi wieczyste i hipotekę,
• własność lokali,
• spółdzielnie mieszkaniowe,
• umowę sprzedaży,
• umowę darowizny,
• prawo wodne,
• umowę zamiany,
• umowę o dożywocie.

Notariusz jak każdy prawnik nierzadko staje przed dylematem właściwej interpretacji przepisów, gdy dana kwestie prawne nie są uregulowane jednoznacznie, nie ma też jednolitego w danej mierze zarówno stanowiska doktryny, jak i orzecznictwa. Jak podkreśla się w judykaturze w przypadku zagadnień spornych, nieprzesądzonych jednolicie, notariusz ma prawo, tak jak każdy inny prawnik, wyboru określonego stanowiska i przyjęcia idącego za nim danego sposobu zredagowania aktu notarialnego. Nie ponosi zatem odpowiedzialności, jeżeli w wyniku odmiennej wykładni dokonanej przez organy stosujące prawo, strona poniosła szkodę, zwłaszcza jeżeli stanowisko przyjęte przez notariusza również może być racjonalnie prezentowane. Rozbieżności w procesie wykładni i stosowania norm prawnych nie tylko są możliwe, ale bardzo często występują. Przyjęcie zatem w danym stanie jednego z wariantów, przy braku w piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalonej jednolitej wykładni norm prawnych, nie może być uznane za niedołożenie należytej staranności wymaganej art. 355 § 2 KC, jeśli dokonany wybór nie narusza obowiązujących reguł wykładni i stosowania prawa.

Publikacja adresowana jest w pierwszej kolejności do profesjonalnych uczestników obrotu nieruchomościami. Autor ma nadzieję, że okaże się ona pomocna w codziennej pracy notariuszy, zastępców notarialnych i aplikantów notarialnych.